Fundacja Vis Maior

Nie wszędzie możemy zabrać naszego psa. Zawsze gdy pojawi się potrzeba znalezienia mu tymczasowego lokum zastanawiamy się, kto mógłby się podjąć opieki nad nim. Pomijając możliwości różnych krewnych i znajomych, nasza podświadomość zadaje nam raczej pytanie kto jest GODNY zająć się naszym psem!

Na pewno osoba, która się tego zadania podejmuje, powinna się cechować pewną konsekwencją i umiejętnością słuchania. A tak bowiem trzeba będzie przekazać jej wskazówki, dotyczące nie tylko żywienia czy spacerów, ale też ogólnego savoir-vivre obejmującego naszego psa. Najmilsza nawet ciocia która nasze uwagi na temat nie karmienia pomiędzy posiłkami i nie wpuszczania do łóżka kwituje pobłażliwymi uwagami w stylu "dajże spokój, ten biedny piesek jest jakiś taki niedożywiony!" albo -żadnemu psu jeszcze nie zaszkodziło pospanie na kanapie?  powinna wzbudzić w nas najżywszy niepokój. Skoro stawia opór zanim jeszcze doszło do opieki nad psem, to istnieje obawa że najbardziej nawet racjonalne argumenty trafią w próżnię.

Oczywiście pewnego gatunku osób nie da się spacyfikować, jednak wielu potencjalnym opiekunom naszego psa zdecydowanie dobrze zrobi jeśli odpowiednio mocno podkreślimy na czym nam zależy.

Niekiedy lepiej gdy taki człowiek pyta o mnóstwo zagadnień albo - jak ciocia z naszego przykładu ? zgłasza własne autorskie pomysły na wychowanie naszego psa; gorzej gdy taka osoba milczy albo nam przytakuje, a swoje, następnie, robi. Trudno; wszystkiego nie przewidzimy...

Zazwyczaj pojawia się wiele pytań związanych z zagadnieniem wydawania komend psu przewodnikowi. Kto, tak naprawdę, ma prawo to robić i jak wobec tego powinna postępować osoba u której pies pozostaje na przechowaniu?

Cóż, jako że pies doskonale odróżnia pracę od czasu wolnego, nie musimy polecać tymczasowemu opiekunowi żeby ćwiczył z psem zaznaczanie krawężników (chyba, że zostawiamy psa w obcym domu na pół roku...). Jednak nasz pies na pewno ma rozmaite umiejętności, nazwijmy to, "cywilne": wraca na wołanie, wykonuje podstawowe komendy... Nie ma przeszkód, żeby opiekun je wszystkie egzekwował, zwłaszcza że bardzo ułatwiają życie z psem. Warto jednak uprzednio go nieco przeszkolić, choćby przekazać mu dość dokładnie, czego powinien od psa oczekiwać, w jaki sposób wydawać polecenia i tak dalej.

Choć mówi się, że darowanemu koniowi w zęby się nie zagląda..., czyli - jeśli ktoś czyni nam grzeczność, przyjmując pod opiekę naszego zwierzaka - możemy mieć lekkie opory przed zbyt kategorycznym wymaganiem rozmaitych zachowań od takiego zacnego człowieka. No trudno, można je przekazać w grzecznej, a nawet bardzo grzecznej, dyplomatycznej formie, ale raczej od tego nie uciekniemy. Psy bardzo szybko akceptują rozluźnienie dyscypliny a potem wcale nie jest łatwo wrócić do pierwotnego stanu. Miły wujek będzie przez tydzień intensywnie podkarmiał naszego psa przy stole, a my potem nie będziemy się mogli nadziwić, co się stało naszemu, niegdyś bohatersko ignorującemu ludzkie posiłki, przewodnikowi!

Wypraszanie psa z kanapy (z zaletami której zdążył się zapoznać będąc w gościnie u naszych przyjaciół ) do miłych zajęć nie należy. I tak dalej.

Bywa, że rodzina i przyjaciele zawodzą i akurat nie są w stanie przygarnąć naszego przewodnika pod swój dach na te kilka czy kilkanaście dni. Pozostaje więc znacznie mniej komfortowa (także dla naszej psychiki) opcja wyszukania hotelu dla psów. Namnożyło się takich instytucji ostatnio w Polsce, namnożyło ? a jednak znaleźć dobry psi hotel nie jest łatwo. Co możemy zrobić? Na pewno trzeba szukać miejsca z referencjami. Jeżeli znajomy psiarz zna miejsce godne polecenia, zwłaszcza takie, w którym przechowuje własnego zwierzaka - to już dobrze. Niemniej... trzeba pamiętać o szczególnym mechanizmie psychologicznym, każącym niektórym bliźnim uprawiać coś w rodzaju propagandy sukcesu: wszystko, co robią, jest bez zarzutu, mają same sukcesy i doskonale wiedzie im się w życiu, a więc i psi hotel wybrali... najlepszy. Najwspanialszy. I w ogóle naj.  Rzecz w tym, że w ich oczach hotelik jest taki znakomity przez fakt, że go wybrali - a nie z (obiektywnego) powodu warunków nim panujących. Trzeba więc podpytywać dokładnie o poziom usług świadczonych w wybranym miejscu. Czy psy żywione są własną karmą? Czy są wyprowadzane z boksów na spacery, a jeśli tak, to jak często? Ile zwierząt jednorazowo może znaleźć miejsce w hotelu? Ile osób (na ile psów) pracuje w hotelu?

Psy mieszkające w domu miewają nieraz duże problemy z adaptacją do warunków kojcowych (a takie oferuje większość hoteli). Istnieją osoby prowadzące coś w rodzaju pensjonatów dla zwierząt - za odpowiednią opłatą przyjmują niewielką ilość psów, przetrzymując je we własnym mieszkaniu, w całkowicie domowych warunkach. To mogłoby być dobre rozwiązanie, jednak znów przy zastrzeżeniu, że przed zawiezieniem tam psa wykonamy solidne rozpoznanie.

Autor: Paulina Łukaszewska

Zazwyczaj gdy rozmawia się z właścicielami psów o przywołaniu, prezentują oni  "najogólniej rzecz biorąc " dwa rodzaje poglądów. Jedni stwierdzają, że pies zazwyczaj samoistnie wraca do pana- to rzecz wrodzona. Co prawda czasem trzeba nawoływanie wielokrotnie powtórzyć. Nie zawsze pies przyjdzie od razu, ale wróci i to jest stan zupełnie normalny.

Inni z kolei twierdzą, że należy unikać spuszczania psa ze smyczy, bo on "tak ma", iż ucieka. Trudno go potem przywołać, cóż, "to tylko zwierzątko i nie wiadomo, co mu do głowy przyjdzie"...

Paradoksalnie obie grupy zarazem mylą się oraz mają trochę racji.

Pies jest zwierzęciem stadnym i ma instynkt podążania za "swoim" stadem. Na chęci bycia razem bazujemy, zaczynając wszelkie ćwiczenia z psem. Prawda jest też taka, że istnieją na świecie niesłychanie atrakcyjne dla psa zjawiska (dla każdego psa może to być coś innego), które są dla niego czymś w rodzaju "rozpraszaczy".

Jeśli nie pracujemy z psem nad perfekcyjnym przywołaniem, to na zawsze pozostanie on na poziomie, który trafnie opisuje taka oto fraszka: ?Mój pan tak pięknie wytresował mnie, że kiedy zawoła " przychodzę lub nie".

Co to znaczy "perfekcyjne przywołanie"? Pies to zwierzę- nie maszyna i nawet w przypadku świetnie wyszkolonych championów, z zasady posłuszeństwa może zdarzyć się jakieś wyłamanie. Myślę, że od domowego pupilka, nie wspominając o psach przewodnikach, można wymagać powrotów na poziomie- powiedzmy 98%, przyjmując za 100% całkowitą liczbę wezwań "do mnie!". Pozostałe 2% oznacza, iż będziemy musieli się więcej napracować aby skłonić psa do powrotu, nie zaś, że zwierzak do nas nie wróci.

Perfekcyjne przywołanie polega na tym, że pies słysząc pierwsze wołanie podrywa się, porzuca jakąkolwiek rzecz, którą akurat zajmował się i rusza galopem do wzywającego go pana.

Jak osiąga się taki stan? Pies zawsze wybiera to, co aktualnie najbardziej mu się opłaca. Nie rozumuje tak jak my, nie uprzedza rozwoju wypadków, jest znacznie bardziej "teraz" w czasie, niż my. Proces szkolenia ma mu pokazać, iż przy właścicielu jest wspaniale, a jednocześnie, że posłuszeństwo nie jest jedną z opcji do wyboru i w zasadzie oprócz właściciela niczego lepszego nie da się wybrać z otaczającego go środowiska. Czyli  pan jest bardzo atrakcyjny, a inne czynniki rozpraszające, choć nawet wydają się ciekawe, są na tyle trudno dostępne, iż nie opłaci się wybrać ich zamiast powrotu do właściciela.

Z bardzo młodym szczeniakiem nie ma na ogół problemu: on i tak, w tym trochę strasznym i dużym świecie, ma tendencje do biegania za naszymi nogami krok w krok. Gdy mu przy tym pokażemy zabawkę albo zachęcimy go smakowitą parówką - będzie trzymał się nas niczym przyklejony.

Na ogół zachwyceni takim rozwojem wypadków właściciele przeżywają prawdziwy szok kiedy pies dorasta i wchodzi w okres odpowiadający u nas- ludzi, wiekowi zbuntowanego, ciągle kłócącego się z dorosłymi nastolatka. Nagle okazuje się że możemy machać pętami kiełbasek, a pies mija nas w galopie, gdyż właśnie zauważył na horyzoncie innego psa...

Cóż, to jest czas gdy odkrywamy, że same pozytywy i nęcenie psa nie wystarczają ? i trzeba zabrać się poważnie do roboty, uwarunkowując owe przywołanie.

Zazwyczaj stwarza się takie warunki, w których pies odkrywa, iż mamy nad nim władzę niezależnie od tego, że jest spuszczony ze smyczy. Najczęściej do nauki przywołania stosuje się bardzo długą linkę (np.15 metrów), ciągnącą się luzem za zwierzakiem. Przywołujemy poprzez nadeptanie linki lub chwilowe łapanie jej do ręki, wykonując przy tym krótkie szarpnięcie, bardziej nadające psu kierunek, niż zmuszające go do czegokolwiek. Zwierzę otrzymuje wyraźny sygnał, iż nie da się zlekceważyć naszego wezwania. Kiedy do nas podbiegnie, cieszymy się, chwalimy entuzjastycznie i nagradzamy. W psie wyrabia się proste skojarzenie: ?Nawet jeśli świat kusi swoimi atrakcjami, w momencie gdy pan woła, są one dla mnie niedostępne, a powrót do pana jest tak miły, że to właściwie jedyna rozsądna rzecz, którą mogę zrobić.?

Gdy ćwiczenie to powtórzy się już nie setki, a tysiące razy, pies wyrabia w sobie odruch powrotu na wołanie- jest już nauczony, że wezwania pana nie puszcza się mimo uszu.

Szarpnięcie linką to bodziec awersyjny. Nasze nagrody i pochwały są bodźcami motywującymi. Niekiedy stosuje się też inne metody, takie jak dla przykładu uwarunkowanie psa na nieprzyjemny dźwięk, który pies słyszy ilekroć nie zawraca natychmiast na wołanie itp.

To proste! - wykrzykniemy w tym miejscu. Może tak jest, ale ileż psów ma poważny problem z powrotem na wołanie?

Nawet jeśli pies został nauczony prawidłowego przywołania, zdarza się, że naszym nieumiejętnym postępowaniem wręcz mu przeszkadzamy. Warto znać także kilka tricków, które w sytuacji kryzysowej mogą pomóc.

Często słyszy się, że ktoś wzywa swojego psa bardzo ostrym, grożącym tonem. Ja pan - ty pies, ja wzywam- ty masz słuchać! Wszystko byłoby logiczne, gdyby nie fakt, iż mamy do czynienia z innym gatunkiem niż nasz. Okazywanie psu w tej sytuacji czegoś, co on uważa za agresję (psy bardziej zwracają uwagę na naszą postawę i ton, a nie na słowa), sprowokuje go raczej do zwolnienia ruchów: do złoszczącego się dominanta nie wypada podbiegać, lepiej okazać oznaki podporządkowania i .... pozostać na wszelki wypadek nieco dalej.

Nawet jeśli jesteśmy bardzo rozzłoszczeni niesubordynacją psa, starajmy się używać tonu energicznego lecz nie grożącego. Co prawda w niektórych przypadkach odwołanie do hierarchiczności może pomóc. Kłopot w tym, że mamy skłonność do nadużywania takich bodźców i uczymy zwierzę, iż niespecjalnie opłaca się do nas szybko podchodzić.

Nigdy nie należy gniewać się na psa i czynić mu wyrzutów za opieszałe podejście- on tego naprawdę nie skojarzy z sytuacją. Nie podbiegł od razu- było, minęło, on wie teraz tylko, iż podszedł, a my bardzo jesteśmy na niego źli. Trudno! Emocje chowamy do kieszeni i cieszymy się bardzo, że pies jest już z nami.

Nasze cofanie się bardzo pomaga psu niepewnemu, czy do nas podejść. Wszelki ruch powinien odbywać się od psa, nie do niego. Czasem tak ciężko jest nie zrobić kroku naprzód gdy czujemy, że pies jest już blisko- a jednak lepiej go nie wykonać. To nie my mamy "odławiać" psa, zdecydowanie lepiej być intrygującą postacią, do której zbliżenie nie jest takie znowu proste, bo ucieka...

Niejakim problemem w komunikacji z psami jest sposób nagradzania jaki stosujemy. O nagrodach i karach opowiemy sobie dokładnie innym razem. Warto jednak wiedzieć choćby to, że uwielbiany przez nas obyczaj klepania psów po głowie i barkach ("dobry pies, przyszedłeś do mnie!"), bynajmniej ich nie raduje. Najczęściej jest odczytywany jako gest grożący. A to pech, my- ludzie, tak bardzo lubimy "miętosić" nasze psiaki, z głębokim przekonaniem, że sprawia im to tyle przyjemności, ile nam...

Paulina Łukaszewska

{backbutton}

Czy w ogóle w procesie tresury możemy mówić o karach i nagrodach? Z nagrodami sprawa jest prosta, bo raczej każdy z nas rozumie intuicyjnie na czym one polegają i że w ogóle są potrzebne. Ale już pojęcie ?kary? nie jest takie jednoznaczne.

Po pierwsze, niesie ono ze sobą ? przynajmniej w naszym, ludzkim rozumieniu ? świadomość winy. Owszem, wiele osób często uczłowiecza psy przypisując im a to wstyd (?on wie, że źle zrobił, i się wstydzi?) a to poczucie winy (?on przeprasza?). Tak naprawdę to są to uczucia psom niedostępne, choć pewnie bardzo chcielibyśmy żeby było inaczej; nasza ocena zachowania psa wynika często z faktu że źle interpretujemy dawane nam sygnały, biorąc po prostu oznaki uległości albo niepewności za wstyd.

Po drugie ? samo słowo ?kara? brzmi dla wielu z nas... okropnie. Często obecnie słyszymy, że kary to wyraz słabości, że stosując kary jesteśmy niedobrymi ludźmi (albo przynajmniej że nie dajemy sobie rady sami ze sobą)...

Może używać więc słowa ?warunkowanie?? Albo ?awersja?? W języku trenerów awersja oznacza nieprzyjemny bodziec. A więc coś w rodzaju kary, lecz znacznie bardziej ?pierwotne?, okrojone ze skomplikowanych znaczeń czy interpretacji.

Żeby móc mówić o przydatności awersyjnych bodźców powinniśmy najpierw zrozumieć, że nie za dobrym pomysłem jest używanie ich w początkach procesu szkolenia. W zasadzie każdy z nas zdaje sobie z tego sprawę ale w praktyce... różnie bywa.

W procesie nauki najlepiej sprawdza się taka sekwencja: uczymy psa konkretnego ćwiczenia, nagradzając (z początku bardzo intensywnie) prawidłowe wykonanie. W toku nauki, gdy już jesteśmy pewni, że pies zna i rozumie komendę, a z jakichś przyczyn odmawia jej wykonania ? powinniśmy pokazać mu prostą prawdę, że jej wykonanie mu się opłaci, zaś niewykonanie jej wiąże się z czymś nieprzyjemnym. Negatywny bodziec musi być krótki, dostosowany do konkretnego psa i natychmiast po skorygowaniu zachowania przez psa ? zastąpiony nagrodą czy pochwałą.

Niemieccy szkoleniowcy zajmujący się szkoleniem do sportów obronnych używają bardzo prostego porównania: nasze psy kochają sytuacje czarno-białe, podczas gdy my najczęściej fundujemy im wszechogarniającą szarość.

Inaczej ujmując tę kwestię: skarcenie powinno być krótkotrwałe, nastąpić dokładnie w momencie gdy pies go potrzebuje i być dla psa zrozumiałe.

Tymczasem wiele osób ma tendencje do postępowania w ten sposób, że pies nie otrzymuje od nich czytelnych, jasnych sygnałów (?to twoje zachowanie bardzo lubię, a tego nienawidzę?) tylko niewyraźny przekaz emocjonalny z którego, biedak, niewiele rozumie.

Przykład? Proszę bardzo. Ilu z nas ma tendencje do ?obrażania? się na psa albo czynienia mu wymówek? Oj, chyba wielu... Pies odczytuje wówczas jedynie to, że jesteśmy na niego źli (okazujemy mu., w ten czy inny sposób, naszą agresję). Ale powiązać naszego stanu emocjonalnego z własnym zachowaniem zwyczajnie nie potrafi. Czasem przypadkowo udaje nam się wprawić go w odpowiedni stan ducha (na przykład: okazywanie uległości) i wtedy wydaje nam się, że pies zrozumiał, o co byliśmy na niego źli bo przecież zmodyfikował swoje zachowanie.

W psim świecie na nieodpowiednie zachowanie jest błyskawiczna, mocna i krótka reakcja, a potem stosunki w stadzie natychmiast wracają do normy. My lubimy celebrować nasze urazy. Gniewać się, nadymać, oczekiwać przeprosin albo rozmyślać o doznanych krzywdach.

Jako, że z dwóch gatunków to my jesteśmy przedstawicielami tego lepiej rozwiniętego, przynajmniej intelektualnie ? pozostaje nam trochę się ponaginać do zasad psiego świata, bo psy, niestety, nie są w stanie sięgnąć do meandrów naszej psychiki i ją pojąć.

Interesującym, a chyba mało znanym faktem jest że generalnie psy lepiej reagują na krótkie awersyjne bodźce fizyczne, niż na przedłużającą się przemoc psychiczną. Ta przemoc psychiczna brzmi bardzo groźnie, a tymczasem jest to coś co towarzyszy chyba wszystkim właścicielom psów, jest bowiem na ogół zupełnie nieświadome. Znam wiele osób szczycących się tym, iż są ?dobre? dla swoich psów ? nigdy ich nie szarpnęły czy nie dały im klapsa! ? ale za to... ciągle okazujących im niezadowolenie. Rezultat wcale nie jest zadowalający i naprawdę trudno powiedzieć że ich psy są szczęśliwe. Wielu właścicieli naprawdę zdumiewa moje pytanie: jak często uśmiechasz się do swojego psa? A czy w ogóle umiesz to robić?

Wiąże się to z drugim aspektem naszych rozważań ? z nagradzaniem. Każdy z nas zgodzi się, że na pewno można nagrodzić psa jedzeniem , ot, podanym mu smakołykiem, najlepiej czymś, co nasz zwierz jada ?od święta?, a nie nudną granulką suchej karmy.

Drugim typem nagrody który łatwo identyfikujemy jest pochwała. Tak naprawdę nie tyle słowo jest dla psa ważne, a zaspokojenie potrzeby kontaktu socjalnego. Psy to zwierzęta stadne; do prawidłowego funkcjonowania potrzebują poczucia akceptacji, ciepła, spokoju.

Wydaje się, że pochwała głosem jest czymś najbardziej uniwersalnym i najłatwiej dostępnym ? pochwalenie psa to żadna filozofia, prawda? Często towarzyszy temu dotyk ? pogłaskanie, poklepanie.

Kto by przypuszczał, że wkraczamy tu na zdradliwe bagnisko, a nie na twardy i znany nam wszystkim grunt? Nie takie to wszystko proste. Słowa ?dobry pies!? można wymawiać na wiele sposobów. A nasz własny, prywatny dobry pies wcale a wcale nie rozumie ich na nasz sposób; tym, co sprawia mu przyjemność, co powoduje, że zaczyna się cieszyć z pochwały, jest dopiero nasz ton, intonacja, energia jaką wkładamy w wypowiedzenie słów aprobaty.

Nam tymczasem trudno jest okazywać psu prawdziwy entuzjazm, zwłaszcza w miejscach publicznych. Dlatego tak często słyszy się owo ?dobry pies!? wymruczane pod nosem albo wygłoszone neutralnym tonem. Równie dobrze moglibyśmy mówić do psa że jest ładna pogoda. Pełne otwarcie w kontaktach z psem, nauczenie się pewnej przesady w naszych reakcjach na pewno nie zaszkodzą.

Dotyk na pewno może być nagrodą, ale właściwe stosowanie go to wyższa szkoła jazdy. Tak bardzo lubimy głaskać i klepać nasze psy że nie przychodzi nam do głowy, iż nasze karesy mogą im wcale nie sprawiać przyjemności. Godzą się z faktem, że ciągle gładzimy je po głowach i karku, ale w gruncie rzeczy nie przepadają za tym. Po prostu dotykanie tych stref w ich gatunku oznacza ostrzeżenie: uważaj! nie podoba mi się, co robisz!

Bądź tu mądry, człowieku: dla nas możliwość pogłaskania naszego ciężko pracującego dla nas psa jest pokusą nie do odparcia. Rezygnować z tego? Ależ nie. Trudno chodzić ciągle spiętym i wpadać w depresję bo oto znów samych siebie nie upilnowaliśmy, znów nasz pies zaliczył pacanie po głowie. Przenieśmy po prostu naszą rękę na psi podbródek albo miejsce za uszami (drapanie za uszkami, mmm, cymes). Albo wreszcie na psi zadek, jeśli chce nam się zwierzaka solidnie wyklepać.

Zaspokojenie popędu łowieckiego czyli nagradzanie zabawką, piłką ? najczęściej stosuje się je w szkoleniu psów sportowych. Jako, że taki pies ma pracować w możliwie dużym pobudzeniu, to i taką pobudzającą nagrodę się wtedy stosuje. W przypadku psów przewodników i ich bezpośredniej relacji z osobą niewidomą ten typ nagradzania niesie ze sobą zbyt duże problemy techniczne. Oczywiście nie mam tu na myśli czasu wolnego gdy rzuca się swojemu psu piłkę w ramach zabawy, relaksu dla obu partnerów: pana i psa. Na to powinno się znaleźć miejsce i czas.

Istotną kwestią podczas uczenia psa jest przekonanie go, że nagroda może być odsunięta w czasie. Ba, jest to warunek konieczny do osiągnięcia jakiegokolwiek postępu. W przeciwnym wypadku osoba ćwicząca z psem jest przez tego ostatniego postrzegana jako coś w rodzaju automatu do wydawania nagródek: ?Masz nagrodę? Pokaż! A, masz... no to wykonam polecenie?.

Oczywiście w procesie nauki stopniowo zmniejsza się częstotliwość nagradzania, wymienia nagrody (np. smakołyk używany na początku zastępuje się nagrodą socjalną); dzieje się tak w miarę wprowadzania psa w pewien klarowny i jasny dla niego system. Pies pracujący jest w stanie efektywnie działać właśnie wtedy, gdy ten system działa bez zarzutu.

Paulina Łukaszewska

{backbutton}