Fundacja Vis Maior

W bieżącym roku obchodzimy 200-lecie urodzin Ludwika Braille?a, twórcy alfabetu punktowego, którym posługują się ludzie niewidomi.Pismo brajla do niedawna kojarzyło się z opasłymi, ciężkimi tomami książek. Wydawało się,  że  pod naporem screenreaderów wkrótce wyjdzie ono z użycia. Programy do udźwiękowienia systemu Windows rozleniwiły tak dalece, że osoby tracące wzrok jako dorosłe, często wcale nie dostrzegały potrzeby uczenia się alfabetu wypukłego. Tymczasem, korzystając z elektronicznych notatników brajlowskich, kolejny raz przekonujemy się, że alfabet wymyślony w XIX wieku przez genialnego Francuza nadal ułatwia niewidomym życie.

Podstawowa funkcja Braille Sense?a - notowanie

Jestem przeciętnym użytkownikiem urządzeń elektronicznych i brajlistką średniej klasy, ponieważ pisma punktowego zaczęłam uczyćsię stosunkowo późno. Bardzo wysoko cenię sobie Braille Sense'a, produkowanego przez GW Mikro, a dystrybuowanego przez E.C.E, i uważam, że jest niezastąpiony. Pozwala mi na sporządzanie notatek i konspektów oraz na swobodne przemieszczanie się w realizowanym zapisie. Mogę edytować teksty, coś w nich na bieżąco dopisywać, zmieniać, poprawiać. Nad każdym sześciopunktem (a właściwie ośmiopunktem) mam klawisz, który pozwala na szybkie przywołanie kursora i modyfikowanie tekstu w trakcie czytania, np. przy robieniu notatek, korekt, czy programowaniu zajęć. Istnieje wiele skró-tów klawiszowych, które ułatwiają wyszukiwanie potrzebnych fraz i szybkie poruszanie się po tekście. Ponadto literki na ekranie dotykowym są bardzo wyraziste i, w przeciwieństwie do wydruku brajlowskiego, nigdy nie tracą czytelności. Z notatek mogę swobodnie korzystać, gdy coś referuję, ponieważ istnieje możliwość wyłączenia "gadacza" i pracy z samą linijką brajlowską. W razie potrzeby korzystam z udźwię-kowienia lub z obydwu opcji jednocześnie. 32-znakowy ekran Braille Sense'a jest stosunkowo długi. Po dwóch stronach ma klawisze, które służą do przesuwania tekstu w górę lub w dół. Pracując z tym urządzeniem, odkrywam coraz to nowe jego możliwości, np. ostatnio dowiedziałam się, że wyświetlany tekst można przewijać automatycznie. Są jednak tylko dwie możliwości tempa wyświetlania, co powoduje, że trudno je dopasować do własnych potrzeb. Edytor tekstów notatnika otwiera pliki TXT, RTF i DOC.Ośmiopunktowość brajla w notatniku wymaga wyjaśnienia. Te dwa dodatkowe punkty, czyli siódmy i ósmy, oznaczają obecność kursora, duże litery oraz cyfry.

Zdjęcie: Braille Sense Plus - GW Micro

Pomoc przy uczeniu się języków obcych

Do naszej Fundacji "Vis Maior" przychodzą na zajęcia językowe osoby niepełnosprawne wzrokowo, które, podobnie jak ja, często korzystają z notatników elektronicznych, w tym z Braille Sense'a. Oczywiście są wśród nich osoby korzystające z powiększonego druku lub po prostu wydruku brajlowskiego, dla mnie jednak notatniki elektroniczne są nieporównywalnie lepsze. Braille Sense pozwala na szybkie wyszukiwanie odpowiedniego fragmentu tekstu, łatwe przemieszczania się po nim, wypełnianie form w ćwiczeniach gramatycznych, umożliwia pisemne odpowiadanie na pytania, zapisywanie nowych słówek i sporządzanie koniecznych notatek, a wiadomo, że wszystkie te czynności są niezbędne podczas kursu językowego. Informacje przekazywane przez lektorkę, zapisane do formatu oferowanego przez Microsoft Word (zgodnego z formatem edytora Braille Sense) mogę na pendrive przenieść do Braille Sense'a. Gdybym natomiast chciała uzyskać wersję papierową, to do mojego notatnika mogę podłączyć również drukarkę i wydrukować potrzebny tekst. Nikogo nie muszę przekonywać, że osoba ucząca się języka obcego musi zapoznać się nie tylko z odczytywaną przez screenreader wersją materiałów, ale również zobaczyć pisownię danych wyrazów. By, nie widząc, zaspokoić tę potrzebę, podłączam Braille Sense'a do tradycyjnego komputera i używam go jako monitora brajlowskiego przy czytaniu tekstu w języku obcym. Urządzenie jako monitor najlepiej sprawdza się współpracując z programem mówiącym Window Eyes.

Przyjazne parametry

Poza niewątpliwymi walorami i wybitną użytecznością dydaktyczno-edukacyjną Braille Sense ma jeszcze jedną zaletę - jest wygodny w noszeniu i stosunkowo lekki. Oprócz tego wyposażony został w ergonomiczną klawiaturę brajlowską oraz klawisze funkcyjne. Przy ich pomocy można nie tylko bez problemu zmieniać parametry, ale także łatwo przewijać dostępne programy oraz przywoływać ich menu. Z przodu urządzenia znajdują się klawisze służące do jego uruchamiania, blokowania klawiatury, nagrywania oraz przewijania nagrań. Ta część wyposażenia nie należy w moim odczuciu do najwygodniejszych w użyciu. Na tylnej ścianie znajduje się m.in. przycisk do szybkiego restartu. Nie posługuję się nim zbyt często, ale zdarza się nieraz, że jest potrzebny, np. kiedy w trakcie uruchamiania notatnika chcę wyłączyć głos. Do Braille Sense'a można podłączyć zwykłą klawiaturę, a także monitor, słuchawki i zewnętrzny mikrofon. Wtedy notatnik brajlowski staje się już prawdziwym komputerem. Sam Braille Sense jest również wyposa-żony w wyświetlacz LCD. Dla osób widzących urządzenie to ma przyjemny i profesjonalny wygląd. W zestawie znajdziemy etui z odpinanym paskiem służącym, gdy zaistnieje taka potrzeba, do noszenia na ramieniu.Braille Sense może być używany do surfowania po Internecie i odbierania poczty elektronicznej.

Zapas energetyczny notatnika

Używając Braille Sense'a, należy pamiętać o ładowaniu akumulatorów, gdyż urządzenie, jeżeli tego nie dopilnujemy, zacznie się o to uporczywie upominać. Początkowo zaskakiwało mnie i rozbawiało, gdy w nocy notatnik krzyczał: "naładowanie baterii 15%, włącz zasilacz". Powtarzało się to z taką częstotliwością, że musiałam wstać i "nakarmić go". Z jednej strony stanowi to kłopotliwy obowiązek, ale dzięki temu mamy ochronę przed utratą danych, niekontrolowanym przestawianiem się zegara, czy kalendarza w notatniku itp. Przy używaniu harmonogramów zadań ważne jest, żeby pamięć urządzenia była stale podtrzymywana, nawet, jeśli ono nie pracuje. Możemy z notatnika korzystać także, kiedy jest podłączony do sieci. Dobrze naładowane akumulatory pozwalają jednak na długotrwałą pracę. Przy ekonomicznym zarządzaniu energią notatnik co jakiś czas "zasypia", to znaczy wyłącza zasilanie.Braille Sense posiada własną wewnętrzną pamięć, w której możemy zapisywać nasze pliki, ale jest ona mała. Chcąc mieć większy komfort w korzystaniu z notatnika, trzeba dokupić kartę pamięci.

Harmonogram zadań, książka adresowa

Harmonogram zadań jest narzędziem, które przydaje się dziś wszystkim prowadzącym ?intensywny tryb życia?. Szanse posługiwania się nim niewidomi zyskali dzięki Braille Sense'owi. Książka adresowa daje podręczny dostęp do danych teleadresowych. Nie musimy więc obciążać nimi pamięci. Po wczytaniu konkretnego rekordu wyświetlają się tylko pozycje zawierające wskazane informacje. To znacznie przyspiesza korzystanie z książki. Funkcjonuje tu także wyszukiwanie, tak więc wpisując imię i nazwisko danej osoby, od razu uzyskujemy jej dane, wiemy skąd jest i jak się z nią skontaktować.

Wymiana informacji i komunikacja ze światem

Nie korzystałam na razie z dostępu Braille Sense'a do Internetu, ani też z poczty elektronicznej, ponieważ od instruktora, który pokazywał mi, jak obsługiwać urządzenie, i od innych użytkowników dowiedziałam się, że zarówno przeglądarkę internetową, jak i program pocztowy znacznie wygodniej obsługuje się na tradycyjnym komputerze stacjonarnym czy laptopie. A może jednak warto to samemu sprawdzić? Braille Sense posiada wbudowany mikrofon, z możliwością nagrywania do formatu WAV i MP3 oraz dwa głośniki stereofoniczne. Za pośrednictwem notatnika można również słuchać radia internetowego, a także zakresu UKF, muzyki oraz książek mówionych w formacie DAISY i MP3, ponieważ Braille Sense łączy w sobie funkcje wielu urządzeń.Notatnik posiada pełny zestaw oprogramowania, umożliwiającego korzystanie z wszystkich jego funkcji, a także kalkulator naukowy, stoper, budzik, kalendarz, menager plików, komunikator - MSN Messenger i menager baz danych. W Braille Sense brakuje tylko arkusza kalkulacyjnego. Użytkownik otrzymuje wraz z notatnikiem brajlowską książeczkę z wykazem podstawowych funkcji i wywołujących je skrótów klawiszowych. Brakuje jednak nagranego przewodnika głosowego, który mógłby się przydać początkującym brajlistom.

Główny mankament

Gdy używałam notatnika podczas zajęć, w których uczestniczyli sami ludzie widzący, pytali mnie zazwyczaj: "Jak to działa?". Zachwycali się i byli zdumieni. Zaskakiwał ich jednak koszt zakupu urządzenia. Owszem, Braille Sense mimo licznych zalet, ma jedną życiową "wadę" - jest naprawdę bardzo drogi. W pokonaniu bariery finansowej pomaga nam PFRON w ramach programu "Komputer dla Homera" oraz Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie, którym za to dziękujemy. Braille Sense Plus został ogłoszony Produktem Edukacyjnym Roku 2009 przez Uniwersytet Warszawski oraz wyróżniony wśród produktów edukacyjnych przez uczestników II Międzynarodowej Konferencji "Edukacja dla Wszystkich". Jest to w pełni zasłużone wyróżnienie.

Autor: Jolanta Kramarz

Artykuł opublikowany w Tyfloświat nr 4/2009